Phân loại hạt cà phê là bước quan trọng giúp xác định chất lượng, hương vị và giá trị thương mại của cà phê trước khi đưa vào rang xay hoặc tiêu thụ. Trên thực tế, mỗi hạt cà phê đều mang những đặc điểm riêng về giống, kích thước, hình dạng, phương pháp chế biến và mức độ lỗi hạt – những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến trải nghiệm thưởng thức của người dùng. Việc hiểu rõ các tiêu chí phân loại không chỉ giúp người rang xay kiểm soát chất lượng tốt hơn, mà còn hỗ trợ người kinh doanh lựa chọn nguồn cà phê phù hợp và giúp người tiêu dùng nhận biết đâu là hạt cà phê chất lượng. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết các cách phân loại hạt cà phê phổ biến hiện nay theo tiêu chuẩn ngành, giúp bạn có cái nhìn toàn diện và chính xác khi tiếp cận thế giới cà phê.
I. Vì sao cần phân loại hạt cà phê?
Phân loại hạt cà phê không chỉ là yêu cầu kỹ thuật trong ngành cà phê, mà còn là nền tảng để kiểm soát chất lượng từ khâu thu mua, chế biến đến rang xay và phân phối. Mỗi nhóm hạt cà phê sau khi được phân loại sẽ cho ra đặc tính hương vị, độ đồng đều và giá trị thương mại khác nhau.
Trước hết, phân loại cà phê giúp đảm bảo chất lượng ổn định. Các hạt cà phê đồng đều về kích thước, hình dạng và mức độ lỗi sẽ rang chín đều hơn, hạn chế tình trạng cháy – sống lẫn lộn, từ đó giữ trọn hương vị đặc trưng của cà phê.
Thứ hai, việc phân loại là cơ sở định giá và phân khúc thị trường. Cà phê chất lượng cao, ít lỗi, kích thước hạt lớn thường có giá trị cao hơn và được dùng cho phân khúc cao cấp hoặc cà phê đặc sản. Ngược lại, cà phê chưa được sàng lọc kỹ thường phù hợp cho sản xuất đại trà.
Cuối cùng, phân loại hạt cà phê giúp người tiêu dùng và nhà rang xay đưa ra lựa chọn chính xác theo mục đích sử dụng: pha phin, espresso, pour over hay phối trộn (blend). Đây là lý do vì sao phân loại luôn là bước không thể thiếu trong chuỗi giá trị cà phê chuyên nghiệp.
II. Phân loại hạt cà phê theo giống cà phê
Một trong những cách phân loại hạt cà phê phổ biến và dễ nhận biết nhất là dựa trên giống cà phê. Mỗi giống có đặc điểm sinh học và hương vị riêng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thành phẩm.
1. Cà phê Arabica
Hạt cà phê Arabica thường có hình dáng thon dài, rãnh giữa uốn lượn hình chữ S. Đây là giống cà phê được đánh giá cao về chất lượng với hương thơm phong phú, vị chua thanh, hậu vị ngọt nhẹ và ít đắng.
Arabica có hàm lượng caffeine thấp hơn so với Robusta, thường được trồng ở độ cao trên 1.000 mét. Nhờ hương vị tinh tế, Arabica được sử dụng phổ biến trong các dòng cà phê rang nhạt, cà phê đặc sản và phương pháp pha thủ công.
2. Cà phê Robusta
Robusta có hạt ngắn, tròn và rãnh giữa thẳng. So với Arabica, Robusta chứa hàm lượng caffeine cao hơn, vị đắng mạnh, hậu vị kéo dài và hương thơm kém phức tạp hơn.
Nhờ khả năng sinh trưởng tốt và năng suất cao, Robusta được trồng phổ biến tại Việt Nam. Loại cà phê này thường được sử dụng cho espresso, cà phê pha phin truyền thống hoặc phối trộn để tăng độ đậm và crema.
3. Cà phê Culi
Cà phê Culi là dạng hạt đột biến tự nhiên, trong mỗi trái chỉ có một hạt tròn thay vì hai hạt dẹt. Nhờ hấp thụ dinh dưỡng tập trung, hạt Culi thường có hương vị đậm đà, hậu vị rõ và độ ngọt tốt.
Culi có thể xuất hiện ở cả Arabica và Robusta, thường được tách riêng và có giá trị cao hơn so với hạt thông thường.
III. Phân loại hạt cà phê theo hình dạng và kích thước
Bên cạnh giống cà phê, hình dạng và kích thước hạt là tiêu chí quan trọng trong quá trình phân loại hạt cà phê nhân xanh. Việc phân loại theo yếu tố này giúp đảm bảo độ đồng đều khi rang, từ đó kiểm soát tốt hơn hương vị và chất lượng thành phẩm.
1. Phân loại theo hình dạng hạt
Dựa vào hình dạng bên ngoài, hạt cà phê thường được chia thành một số nhóm cơ bản:
- Hạt dẹt: Là dạng phổ biến nhất, mỗi trái cà phê chứa hai hạt dẹt ép vào nhau. Hạt dẹt có độ ổn định cao khi rang, cho hương vị cân bằng và dễ kiểm soát nhiệt độ.
- Hạt tròn – Culi: Chỉ có một hạt trong mỗi trái, hình dạng tròn đều. Do đặc điểm này, hạt Culi thường rang nhanh hơn và cho hương vị đậm, tập trung hơn so với hạt dẹt.
- Hạt méo, hạt vỡ: Là những hạt không đạt chuẩn về hình dạng do quá trình thu hoạch hoặc chế biến. Nhóm này thường bị loại bỏ hoặc xếp vào phân khúc chất lượng thấp vì ảnh hưởng đến độ đồng đều khi rang.
2. Phân loại theo kích thước hạt (sàng cà phê)
Trong ngành cà phê, kích thước hạt thường được xác định bằng hệ thống sàng (Screen size). Đây là tiêu chí phổ biến trong thương mại cà phê nhân xanh.
Sàng là tấm kim loại có các lỗ tròn với đường kính tiêu chuẩn. Hạt cà phê được cho qua sàng để phân loại theo kích thước.
Các cỡ sàng phổ biến:
- S16 – S18: kích thước trung bình
- S18 – S20: hạt lớn, chất lượng cao
- Dưới S16: hạt nhỏ, thường có giá trị thấp hơn
Hạt cà phê có kích thước đồng đều sẽ chín đều hơn trong quá trình rang, hạn chế hiện tượng cháy cạnh hoặc rang chưa tới, từ đó giữ được hương vị ổn định và nhất quán.
IV. Phân loại hạt cà phê theo chất lượng
Trong thực tế, chất lượng là tiêu chí cốt lõi khi phân loại hạt cà phê, đặc biệt trong khâu thu mua, rang xay và xuất khẩu. Việc đánh giá chất lượng hạt cà phê thường dựa trên mức độ lỗi hạt và hệ thống phân hạng theo tiêu chuẩn ngành.
1. Phân loại theo lỗi hạt cà phê
Lỗi hạt cà phê là những khiếm khuyết phát sinh trong quá trình trồng, thu hoạch, sơ chế hoặc bảo quản. Các lỗi này ảnh hưởng trực tiếp đến mùi vị và giá trị của cà phê.
- Lỗi sơ cấp: Bao gồm hạt đen, hạt mốc, hạt bị lên men nặng hoặc hạt bị côn trùng phá hoại nghiêm trọng. Đây là những lỗi có tác động lớn đến hương vị, thường bị loại bỏ trong các lô cà phê chất lượng cao.
- Lỗi thứ cấp: Gồm hạt vỡ, hạt non, hạt lép, hạt có màu không đồng đều. Mặc dù ảnh hưởng nhẹ hơn lỗi sơ cấp, nhưng nếu tỷ lệ cao vẫn làm giảm chất lượng tổng thể của mẻ cà phê.
Việc kiểm soát lỗi hạt giúp đảm bảo độ sạch của cà phê nhân xanh, đồng thời nâng cao trải nghiệm khi pha chế và thưởng thức.
2. Phân loại cà phê theo cấp độ chất lượng
Dựa trên số lượng lỗi và điểm đánh giá hương vị, hạt cà phê thường được phân loại thành các cấp độ sau:
- Commercial Coffee: Là dòng cà phê thương mại phổ thông, tỷ lệ lỗi cao hơn, hương vị đơn giản. Thường dùng cho sản xuất quy mô lớn hoặc cà phê hòa tan.
- Premium Coffee: Có chất lượng tốt hơn cà phê thương mại, ít lỗi, hương vị cân bằng. Phù hợp cho quán cà phê, chuỗi cửa hàng hoặc rang xay bán lẻ.
- Specialty Coffee (Cà phê đặc sản): Là phân khúc cao cấp nhất, đạt từ 80 điểm cupping trở lên theo tiêu chuẩn quốc tế. Hạt cà phê đặc sản gần như không có lỗi sơ cấp, hương vị phức tạp, thể hiện rõ nguồn gốc và phương pháp chế biến.
Phân loại theo chất lượng giúp định vị sản phẩm rõ ràng, đồng thời tạo sự minh bạch cho người mua và người tiêu dùng cuối.
V. Phân loại hạt cà phê theo phương pháp chế biến
Bên cạnh giống, kích thước và chất lượng, phương pháp chế biến là yếu tố quan trọng trong quá trình phân loại hạt cà phê, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến hương vị, độ ngọt và mùi thơm của cà phê sau khi rang.
1. Cà phê chế biến ướt
Chế biến ướt là phương pháp phổ biến trong sản xuất cà phê chất lượng cao. Sau khi thu hoạch, lớp vỏ và thịt quả được loại bỏ hoàn toàn trước khi hạt được lên men và rửa sạch bằng nước.
Đặc điểm nổi bật của cà phê chế biến ướt là hương vị sạch, rõ ràng, độ chua thanh và hậu vị gọn. Phương pháp này giúp làm nổi bật đặc tính tự nhiên của giống cà phê và vùng trồng, thường được áp dụng cho Arabica và cà phê đặc sản.
2. Cà phê chế biến khô
Với phương pháp chế biến khô, quả cà phê được phơi nguyên trái dưới nắng cho đến khi đạt độ ẩm tiêu chuẩn rồi mới tách vỏ. Đây là cách chế biến truyền thống, ít tốn nước và phổ biến tại nhiều quốc gia trồng cà phê.
Hạt cà phê Natural thường có hương trái cây chín, vị ngọt đậm, body dày và hậu vị kéo dài. Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi kiểm soát tốt quá trình phơi để tránh lỗi lên men quá mức.
3. Cà phê chế biến mật ong
Chế biến mật ong là phương pháp trung gian giữa Washed và Natural. Khi chế biến, lớp vỏ ngoài được tách bỏ nhưng phần nhầy (mucilage) vẫn được giữ lại một phần trong quá trình phơi.
Cà phê Honey có độ ngọt tự nhiên cao, hương vị cân bằng giữa sự sạch của Washed và độ ngọt đậm của Natural. Tùy lượng nhầy giữ lại, cà phê Honey còn được chia thành Yellow Honey, Red Honey và Black Honey.
VI. Phân loại hạt cà phê theo mức độ rang
Mặc dù mức độ rang không phải là tiêu chí phân loại hạt cà phê nhân xanh, nhưng đây là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến hương vị và trải nghiệm thưởng thức cà phê. Do đó, tiêu chí này thường được nhắc đến như một nội dung tham khảo quan trọng trong quá trình lựa chọn cà phê.
1. Rang nhạt
Cà phê rang nhạt giữ được nhiều đặc tính tự nhiên của hạt cà phê như hương hoa, trái cây, vị chua thanh và hậu vị sạch. Màu hạt sau rang thường sáng, ít dầu bề mặt.
Rang nhạt phù hợp với cà phê Arabica chất lượng cao và các phương pháp pha thủ công như pour over, cold brew, giúp làm nổi bật hương vị đặc trưng của vùng trồng.
2. Rang vừa
Rang vừa là mức rang cân bằng giữa hương vị nguyên bản của hạt cà phê và mùi thơm phát triển trong quá trình rang. Cà phê rang vừa có vị đậm hơn, ít chua hơn rang nhạt, hậu vị tròn và dễ uống.
Đây là mức rang phổ biến nhất, phù hợp với nhiều phương pháp pha như phin, espresso hoặc máy pha tự động.
3. Rang đậm
Cà phê rang đậm có màu sẫm, bề mặt hạt thường bóng dầu. Hương vị chủ đạo là đắng, khói, socola đậm hoặc caramel cháy, trong khi đặc tính vùng trồng ít được thể hiện.
Mức rang này thường được sử dụng cho cà phê Robusta hoặc các dòng cà phê pha phin truyền thống, phù hợp với người thích vị đậm mạnh.
Công ty CP Xuất khẩu Cà phê Việt Nam – Đơn vị phân phối cà phê nhân xanh uy tín
Với nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực cung ứng cà phê, Công ty CP Xuất khẩu Cà phê Việt Nam là đơn vị chuyên phân phối cà phê nhân xanh chất lượng cao, đáp ứng đa dạng nhu cầu của nhà rang xay, doanh nghiệp xuất khẩu và đối tác trong nước lẫn quốc tế.
Công ty CP Xuất khẩu Cà phê Việt Nam áp dụng quy trình phân loại hạt cà phê nghiêm ngặt, từ khâu lựa chọn giống, sàng lọc kích thước, kiểm soát lỗi hạt đến bảo quản đạt tiêu chuẩn. Nhờ đó, cà phê nhân xanh luôn đảm bảo độ đồng đều, sạch lỗi và ổn định chất lượng – yếu tố quan trọng trong quá trình rang xay chuyên nghiệp.
📞 Công ty CP Xuất khẩu Cà phê Việt Nam., JSC sẵn sàng tư vấn và cung cấp cà phê nhân xanh Robusta & Arabica chất lượng cao phù hợp nhu cầu rang xay, sản xuất. Liên hệ hotline +84.932.323.243 để nhận báo giá chi tiết theo từng quy cách và sản lượng.
————————————————
CÔNG TY CỔ PHẦN XUẤT KHẨU CAFE VIỆT NAM
🌐 Website: Vietnamcoffeeexport.com.vn
📧 Email: info@Vietnamcoffeeexport.com.vn
📞 Hotline/Whatsapp: +84.932.323.243
🏭 Địa chỉ nhà máy: CN2-4 Cụm Công nghiệp Tân An 2, Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk